Zmienne i typy danych

Dotychczas nasze programy wypisywały gotowe napisy. Teraz nauczymy się przechowywać wartości, na przykład wiek, liczbę punktów czy imię użytkownika. Służą do tego zmienne.

Czym jest zmienna?

Zmienna to nazwana przestrzeń w pamięci komputera, w której przechowujemy określoną wartość. Możemy tę wartość odczytać, wypisać lub zmienić w trakcie działania programu.

Utwórzmy zmienną wiek i zapiszmy w niej liczbę 15. Wybierz język, aby porównać zapis.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int wiek = 15;
    cout << wiek << '\n';
    return 0;
}

Wynik działania obu programów:

15
Zwróć uwagę: 15 jest liczbą, a "15" jest napisem. Gdy wypisujemy wiek bez cudzysłowów, komputer odczytuje wartość zmiennej. Gdy wypisujemy "wiek", otrzymamy dosłownie tekst wiek.

Typy danych

Typ danych określa, jaki rodzaj wartości przechowujemy. W C++ podajemy typ przy tworzeniu zmiennej. W Pythonie nie musimy go wpisywać - język ustala typ na podstawie przypisanej wartości.

  • int - liczba całkowita, na przykład 12 lub -5.
  • double (C++) / float (Python) - liczba z częścią ułamkową, na przykład 3.5.
  • char (C++) - pojedynczy znak, na przykład 'A'.
  • string (C++) / str (Python) - napis, na przykład "Ala".
  • bool - wartość logiczna: prawda albo fałsz.

Zobaczmy kilka zmiennych różnych typów. W Pythonie pojedynczy znak jest również napisem typu str, a wartości logiczne zapisujemy jako True i False.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int punkty = 20;
    double temperatura = 21.5;
    char ocena = 'A';
    string imie = "Ala";
    bool aktywny = true;

    cout << imie << '\n';
    cout << punkty << '\n';
    cout << temperatura << '\n';
    return 0;
}

Wynik:

Ala
20
21.5

Jak duże wartości mogą przechowywać zmienne?

Typ zmiennej ma znaczenie również dla zakresu przechowywanych liczb. W C++ typ int zwykle pozwala zapisać liczby od około -2 miliardów do 2 miliardów. Do większych liczb całkowitych możemy użyć typu long long. W Pythonie typ int może przechowywać znacznie większe liczby, o ile wystarczy pamięci komputera.

Wartości z częścią ułamkową zapisujemy zwykle w C++ jako double, a w Pythonie jako float. Do dokładniejszych obliczeń i ograniczeń typów wrócimy później.

Długość napisu

Napis może składać się z wielu znaków. Jego długość możemy sprawdzić za pomocą .size() w C++ lub len() w Pythonie. Na początek użyjemy napisu bez polskich znaków.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    string napis = "Ala ma kota";
    cout << napis.size() << '\n';
    return 0;
}

Wynik obu programów:

11

Spacje również są liczone. Bardziej szczegółowo napisy poznamy w osobnym rozdziale.

Przypisywanie i zmiana wartości

Znak = oznacza przypisanie. Nie jest to znak równości w sensie matematycznym. Instrukcja punkty = 30 zapisuje wartość 30 w zmiennej punkty, zastępując jej poprzednią wartość.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int punkty = 10;
    cout << punkty << '\n';

    punkty = 30;
    cout << punkty << '\n';
    return 0;
}

Wynik:

10
30

Nazwy zmiennych

Nazwa zmiennej powinna opisywać jej znaczenie. Może zawierać litery, cyfry i znak podkreślenia _, ale nie może zaczynać się od cyfry ani zawierać spacji. Wielkie i małe litery są rozróżniane: wiek i Wiek to dwie różne nazwy.

  • Poprawne: wiek, liczba_punktow, wynik2.
  • Niepoprawne: 2wynik, moje punkty.