Program i algorytm

Zanim napiszemy pierwszy program, warto zrozumieć, czym jest algorytm. To uporządkowany opis kroków prowadzących do rozwiązania określonego problemu. Z algorytmami spotykamy się również poza komputerami – na przykład podczas korzystania z przepisu kulinarnego lub instrukcji składania mebla.

Program to zestaw instrukcji zapisanych w języku programowania, które komputer może wykonać. Algorytm opisuje, jak rozwiązać problem, natomiast program pozwala zrealizować to rozwiązanie na komputerze.

Dobry algorytm powinien być jednoznaczny: każdy krok musi być jasno określony, a wykonanie całej procedury powinno prowadzić do wyniku i zakończyć się po skończonej liczbie kroków.

Przykład algorytmu

Załóżmy, że chcemy obliczyć sumę dwóch liczb. Możemy opisać rozwiązanie w trzech krokach:

  1. Wczytaj dwie liczby.
  2. Dodaj je do siebie.
  3. Wypisz otrzymany wynik.

Ten opis nie zależy od języka programowania. Dopiero gdy zapiszemy go w C++, Pythonie lub innym języku, otrzymamy program.

Przykład programu

Na początek przyjrzyjmy się bardzo prostemu programowi, który wypisuje na ekranie napis Witaj!. Wybierz język, aby porównać zapis w C++ i Pythonie.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    cout << "Witaj!" << '\n';
    return 0;
}

Oba programy dają ten sam wynik, ale różnią się składnią, czyli zasadami zapisywania instrukcji. Nie musisz jeszcze rozumieć każdej linijki – omówimy je w następnej lekcji.

Jak komputer wykonuje program?

Kod napisany przez programistę nazywamy kodem źródłowym. Aby komputer mógł wykonać zawarte w nim instrukcje, potrzebne jest odpowiednie oprogramowanie. W tym celu wykorzystuje się między innymi kompilatory i interpretery.

Kompilator tłumaczy kod źródłowy na inną postać, często na kod maszynowy. W typowym przypadku programu C++ najpierw kompilujemy kod, a następnie uruchamiamy powstały plik wykonywalny.

Interpreter to program, który umożliwia wykonywanie kodu za pośrednictwem środowiska uruchomieniowego. W Pythonie zwykle uruchamiamy plik z kodem bez osobnego kroku kompilacji wykonywanego przez użytkownika. Warto jednak wiedzieć, że Python może wewnętrznie przekształcać kod do postaci pośredniej.

Zapamiętaj: C++ zwykle wymaga kompilacji przed uruchomieniem programu, natomiast Python pozwala zazwyczaj uruchomić kod bez wykonywania tego kroku ręcznie.

Jak uruchomić program?

Najpierw zapisujemy kod w pliku. Dla C++ stosujemy zwykle rozszerzenie .cpp, a dla Pythona - .py.

  1. Otwórz wybrane środowisko programistyczne i utwórz nowy plik.
  2. Wpisz lub przepisz kod pierwszego programu.
  3. Zapisz plik, na przykład jako witaj.cpp albo witaj.py.
  4. W C++ skompiluj program i go uruchom. W Pythonie uruchom skrypt za pomocą interpretera.
  5. Sprawdź, czy na ekranie pojawił się napis Witaj!.

Jeśli program nie działa, przeczytaj komunikat o błędzie. Sprawdź pisownię instrukcji, cudzysłowy, nawiasy i średniki. Poprawianie błędów jest naturalną częścią nauki programowania.

Wybór środowiska programistycznego

Możesz korzystać z dowolnego środowiska, w którym wygodnie pisze się i uruchamia programy. Poniżej znajdziesz kilka popularnych narzędzi. Nie musisz instalować ich wszystkich - wybierz jedno odpowiednie do swojego języka.

  • Code::Blocks (C++) - proste środowisko do nauki C++. Na Windows wybierz instalator z kompilatorem GCC/MinGW. Oficjalna strona.
  • Thonny (Python) - przyjazne środowisko dla początkujących; wersja dla Windows zawiera Pythona. Oficjalna strona.
  • Visual Studio Code (C++ i Python) - uniwersalny edytor z rozszerzeniami; wymaga dodatkowej konfiguracji kompilatora C++ lub interpretera Pythona. Oficjalna strona.
  • PyCharm (Python) - rozbudowane środowisko przydatne również przy większych projektach. Oficjalna strona.
Ważne dla C++: jeśli chcesz korzystać z <bits/stdc++.h>, wybierz konfigurację z kompilatorem GCC. Sam edytor kodu nie jest kompilatorem; przykładowo VS Code wymaga jego osobnej instalacji.

Kompilatory online

Jeśli nie chcesz jeszcze instalować środowiska programistycznego, możesz skorzystać z narzędzi dostępnych w przeglądarce. Pozwalają one pisać i uruchamiać programy bez instalowania dodatkowego oprogramowania.

  • OnlineGDB (C++ i Python) - edytor online umożliwiający pisanie, uruchamianie i debugowanie programów. Uruchom OnlineGDB .
  • Programiz (C++ i Python) - proste narzędzia do uruchamiania pierwszych programów. C++ | Python .
Kompilatory online są wygodne do pierwszych ćwiczeń, jednak podczas dalszej nauki warto korzystać również ze środowiska zainstalowanego na własnym komputerze.