Dzielenie całkowite i reszta z dzielenia

W poprzedniej lekcji poznaliśmy podstawowe działania arytmetyczne. Teraz sprawdzimy, co się dzieje, gdy liczby nie dzielą się bez reszty. Te dwie operacje przydają się w wielu prostych algorytmach.

Dzielenie z resztą

Wyobraź sobie, że mamy 17 cukierków i chcemy rozdzielić je po równo między 5 osób. Każda osoba otrzyma 3 cukierki, a 2 zostaną.

17 = 5 * 3 + 2

Liczba 3 to iloraz całkowity, a 2 to reszta z dzielenia.

Jak otrzymać iloraz całkowity?

W C++, gdy dzielimy dwie liczby typu int, operator / daje wynik całkowity - część ułamkowa zostaje odrzucona. W Pythonie do dzielenia całkowitego używamy operatora //.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int a = 17;
    int b = 5;
    cout << a / b << '\n';
    return 0;
}

Wynik w obu językach:

3
Ważna różnica: w Pythonie 17 / 5 daje 3.4, natomiast 17 // 5 daje 3. W C++ wyrażenie 17 / 5 daje 3, bo obie liczby są całkowite.

Reszta z dzielenia - operator %

W obu językach do obliczenia reszty z dzielenia używamy operatora %, nazywanego modulo.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int a = 17;
    int b = 5;
    cout << a % b << '\n';
    return 0;
}

Wynik:

2

Porównaj kilka przykładów dla liczb dodatnich:

DziałanieIloraz całkowityReszta
10 : 331
20 : 450
9 : 241
5 : 805

Wczytujemy dwie liczby i obliczamy oba wyniki

Program wczyta dwie dodatnie liczby całkowite a i b, a następnie wypisze iloraz całkowity i resztę. Przyjmujemy, że b jest różne od zera.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int a, b;
    cin >> a >> b;

    cout << a / b << '\n';
    cout << a % b << '\n';
    return 0;
}

Dane wejściowe:

23 4

Wynik:

5
3

Przykład praktyczny - minuty i sekundy

Film trwa 137 sekund. Ile to pełnych minut i ile pozostałych sekund? Dzielimy czas przez 60.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int sekundy;
    cin >> sekundy;

    int minuty = sekundy / 60;
    int reszta = sekundy % 60;
    cout << minuty << " min " << reszta << " s\n";
    return 0;
}

Dane wejściowe:

137

Wynik:

2 min 17 s

Ostatnia cyfra liczby

Reszta z dzielenia nieujemnej liczby całkowitej przez 10 to jej ostatnia cyfra. Na przykład 248 % 10 daje 8.

#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int liczba;
    cin >> liczba;
    cout << liczba % 10 << '\n';
    return 0;
}

Dane wejściowe:

248

Wynik:

8

Co warto zapamiętać?

OperacjaC++ (liczby int)Python
Dzielenie całkowitea / ba // b
Reszta z dzieleniaa % ba % b
Pamiętaj: nie wolno dzielić przez zero. W tej lekcji używaliśmy liczb dodatnich i nieujemnych. Dla liczb ujemnych C++ i Python mogą różnie wyznaczać iloraz całkowity oraz resztę - wrócimy do tego przy trudniejszych przykładach.

W następnej lekcji wykorzystamy poznane instrukcje do rozwiązania pierwszych samodzielnych zadań.